Branka Dragosavac
Univerzitet u Beogradu
Pravni fakultet – Biblioteka
branka.dragosavac@ius.bg.ac.rs

doi: 10.19090/cit.2020.37.47-59
Br. 37 (novembar 2020), str. 47-59

Četiri decenije institucija kulture i obrazovanja u Pirotu
ili Ajmo, Jovo, nanovo

Sažetak

U radu je prikazan razvoj prosvetnih i kulturnih institucija u Pirotu od njegovog pripojenja Kraljevini Srbiji 1877. godine do kraja Prvog svetskog rata. Prve osnovne škole osnovane su još 1838, a nakon pripajanja Srbiji one su, sa manje ili više uspeha, obnovljene i nastavile svoj rad, ali po novim školskim programima. Nakon osnovnih, formirane su stručne škole, otvorene nekolike štamparije, a zatim pokrenute i novine. Prva Čitaonica u Pirotu počela je sa radom 1872. i u ovoj godini bi trebalo tražiti zametke bibliotekarstva. Posle 1877. formirano je više biblioteka, čitaonica i jedno čitalište u Pirotu, sve do 1909. godine, kada se Ukazom kralja Petra I Karađorevića osniva prva Javna biblioteka. Balkanski ratovi, a zatim i Prvi svetski rat gotovo su u potpunosti uništili institucije nastale pre 1918. godine, čime je završena početna faza kulturnog razvoja Pirota.
Do sada objavljeni radovi najvećim delom donose istorijske činjenice o svim kulturnim ili prosvetnim institucijama, osnivanju štamparija i pojavi štampe u Pirotu i izvesno je da se njihov razvoj uklapao u razvojne tokove država pod čijom upravom se nalazio. Osim toga, sadrže i podatke o tome da je grad imao sve preduslove za brži razvoj prosvete i školstva, kao osnove za formiranje svih tipova biblioteka – od čitaonica, preko školskih i radničkih biblioteka, do javne biblioteke koju koristi najveći krug korisnika, a koje su direktna posledica pismenosti i obrazovne strukture stanovništva. Međutim, nijedan od ovih tekstova ne nudi objašnjenje zbog čega je, pored svih ovih napora i vrlo ranog formiranja škola i biblioteka, nepismenost u Pirotu na razmeđi dva veka bila još uvek ogromna, naročito među ženskim stanovništvom.

Ključne reči:

Pirot (1877–1918), Čitaonica Prosveta, Pirotsko čitalište, Javna biblioteka u Pirotu, školstvo u Pirotu, institucije kulture u Pirotu

Primljeno: 15. aprila 2020.
Ispravke rukopisa: 19. oktobra 2020.
Prihvaćeno za objavljivanje: 23. oktobra 2020.

Četiri decenije institucija kulture i obrazovanja u Pirotu ili Ajmo, Jovo, nanovo by Branka Dragosavac is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Preuzmi pun tekst